گفتگوگفت وگو با مهندس علی همت، مدیر عامل شرکت ایریتک
گفت وگو با مهندس علی همت، مدیر عامل شرکت ایریتک فولاد ایران
 به دنبال جایگاه مناسب جهانی صنعت فولاد
مجله مهندسی متالورژی
 ایران از نظر میزان تولید فولاد جایگاه پانزدهم را به خود اختصاص داده است. این رتبه با توجه به منابع بالقوه موجود و فراهم بودن مواد مورد نیاز برای تولید فولاد، از جمله انرژی، ماده اولیه، دسترسی به آب های آزاد و تکنولوژی شایسته صنعت کشور ما نیست. علی همت، مدیر عامل شرکت ایریتک معتقد است که هرچند جایگاه جهانی نباید چندان مدنظر باشد.
 او دراین باره بیان می کند: «ما در جهان با اقتصاد آزاد روبرو هستیم و مهمتر از رتبه استفاده بهینه از منابع غیرتجدیدپذیر، دستیابی به بازار منطقهای با سود مناسب و تکنولوژی است و در حقیقت باید به دنبال جایگاه مناسب در صنعت فولاد باشیم». مهندس همت همچنین درباره نقشه راه فولاد معتقد است که این برنامه در دهه 70 و برای سال 1404 و دستیابی به 55 میلیون تن تهیه شده است که متاسفانه آهنگ رشد به هیچ عنوان متناسب انجام نشده است و نیاز به بازنگری اساسی جهت دستیابی به افق 1404 است، به طور مثال طرحهای هفتگانه استانی را بررسی کنید که از چه تاریخی شروع شده است و در چه زمانی باید تمام میشد و به تولید میرسید، اما اکنون در چه موقعیتی هستیم، تقاضای ما از دولت تدبیر، بازنگری چشم انداز صنعت فولاد جهت دستیابی به افق 1404 در اسرع وقت است.
به عنوان سوال اول و برای شروع بحث، معرفی سوابق تحصیلی و شغلی خویش را بیان کنید. علی همت دارای مدرک فوق لیسانس MBA و مدیرعامل شرکت ایریتک هستم که قبل از این سمت مدیرعامل شهرکهای صنعتی استان فارس را داشته ام. مهندسی متالورژی: تحلیل جنابعالی نسبت به جایگاه صنعت فولاد کشور در جهان چیست و آینده را چگونه ارزیابی میکنید.
ایران از نظر میزان تولید فولاد جایگاه پانزدهم در سطح جهان را به خود اختصاص داده است، ولی با توجه به اینکه کشور ایران دارای منابع بالقوه سنگ آهن، زغال سنگ وگاز و دیگر مواد معدنی مورد نیاز در صنایع فولاد است و از طرفی دیگر با توجه به اینکه شاید بدون اغراق در این منطقه از نظر این منابع و امکانات توسعه و سرمایه گذاری میتواند رتبه نخست را داشته باشد ما باید بتوانیم در آینده از جایگاه بالاتری برخوردار باشیم، البته این نکته را باید بگویم جایگاه جهانی نباید زیاد مدنظر باشد، چون ما در یک جهان با اقتصاد آزاد روبرو هستیم و مهم تر از رتبه استفاده بهینه از منابع غیرتجدیدپذیر، دستیابی به بازار منطقهای با سود مناسب و تکنولوژِی است در حقیقت ماباید جایگاه مناسب خود را بیابیم مهندسی متالورژی: در رسانهها از رشد تولید فولاد کشور صحبت میشود، این رشد چگونه است و بیشتر چه شاخههایی از تولید فولاد را دربرمیگیرد؟ رشد صنعت فولاد در ایران بیشتر در مراحل پس از گندله سازی تا تولید فولاد خام و مقاطع فولادی انجام شده است و در مراحل اکتشاف و استخراج نیاز به عزم جدی برای رشد بیشتر است و نکته بسیار مهم، تدبیر و حفظ یکپارچگی زنجیره فولاد از استخراج تا محصولات نهایی است، که باید توسط متولیان امر تحت یک نقشه راه تدوین و مدنظر قرار گیرد. مهندسی متالورژی: چه بخشهایی از صنعت فولاد کشور نیاز به کار بیشتری دارد؟ همانطور که گفتم در زنجیره فولاد رشد همگونی صورت نگرفته و این در آینده مشکلساز خواهد شد. به نظر من در بخش اکتشافات برای یافتن معادن سنگ آهن جدید باید کار جدی صورت پذیرد، پس از آن استخراج معدن و تولید کنسانتره باید مدنظر قرار گیرد. در این راستا لازم است تکنولوژیهای جدید اکتشاف و استخراج وارد کشور شود و در بحث اکتشاف نیاز به حرکتهای سریع و سرمایهگذاری بالا داریم و نوسازی اساسی باید صورت پذیرد.
 همانگونه که میدانید اولین معدن مکانیزه زغال سنگ ایران در طبس توسط شرکت ایریتک طراحی و راهاندازی شد. متاسفانه باید بگویم پس از حدود 10 سال معادن جدید زغال سنگ که به مناقصه میروند، از نظر تکنولوژی، نه تنها در سطح این معدن نیستند بلکه عقبتر هستند. متاسفانه در بحث خصوصی سازی معادن به دلیل مشکلات سرمایهگذاری پیمانکاران و بخشهای دولتی با روشهای منسوخ شده را اجرا مینمایند، که علاوه بر از بین بردن منابع، خطرات کار، عقب افتادگی صنعتی، دستیابی به اهداف بلند مدت تولید فولاد را سخت میکند. در بخش تولید آهن اسفنجی به نظر میرسد، کم توجهی به ذخایر زغال حرارتی کوتاهی جدی است، که علاوه به فشار به منابع گازی کشور حذف چند میلیارد تن منابع معدنی زغالی و ایجاد اشتغال در مناطق محروم را در پی دارد، به عنوان مثال میتوانیم به هم پیوستن مزارع کوچک کشاورزی و استفاده از تجهیزات مدرن را در نظر بگیریم که دنیا را از گرسنگی تا حدودی نجات داد. متاسفانه در حال حاضر شاهد تقسیم معادن به بخشهای کوچکتر برای بهرهبرداری هستیم، در حالیکه امروز گندلهسازی هفت میلیون تن، تبدیل به یک کارخانه اقتصادی شده است. ولی در ایران ما حتی با پروژه های کوچکتر نسبت به آنچه که در گذشته داشتیم، روبرو میشویم.
صحبت یک یا 1.7 میلیون تن است. مهندسی متالورژی: مشکلات فعلی صنایع فولاد از چه عواملی سرچشمه میگیرد، این برنامهها تا چه حد مربوط به برنامههای کلان کشور است و چه اندازه مربوط به مدیریتهاست، راهکار شما در این زمینه چیست؟ به نظر من مشکل اساسی عدم وجود یک سیستم راهبری یکپارچه در کشور، در بخش فولاد ایران است، همانطور که گفتم زنجیره تولید فولاد اگر همگن رشد پیدا نکند، نه تنها خودکفایی درپی نخواهد داشت، بلکه وابستگی شدیدی ایجاد میکند. فرض کنید ده ها کارخانه فولاد سازی دارید که مواد خام ندارند، و شما باید در دنیا به دنبال ماده خام باشید تا با هزینه زیاد حمل و نقل جهانی به کشور وارد کنید. مشکل دیگر این است که ما باید با همان سرعتی که میخواهیم در صنعت فولاد پیشرفت کنیم مسایل زیربنایی مانند آب، برق، جاده و ریل را نیز حل کنیم، در غیر این صورت دهها میلیون تن جابهجایی مواد خام و محصولات نهایی میتواند خود یک چالش بزرگ برای صنعت فولاد باشد. مهندسی متالورژی: بحران جهانی به ویژه افت جهانی قیمت فولاد تا چه میزان در تولید کشور مشکل آفرین بوده است؟ همکاران اقتصاددان باید این پرسش را پاسخ بدهند، ما شرکت پیمانکار هستیم. ولی مشخص است که هرچه وابستگی ما در صنعت فولاد به جهان بیشتر باشد، بحران بیشتر به ما فشار خواهد آورد و معمولا در این شرایط مواد خام کمتر و دسترسی به آن هم مشکل تر میشود. مهندسی متالورژی: مشکلات نوسانات ارزی چه تاثیری بر تولید فولاد کشور داشته است و در این زمینه چه راهکاری را پیشنهاد میکنید؟ این سوال را هم باز تولیدکنندگان باید پاسخ بدهند، ولی از نظر یک پیمانکار نوسانات ارز سبب مشکل در محاسبات فنی- اقتصادی و عدم برآورد مناسب سرمایهگذاری در پروژهها و ریسک بازگشت سرمایه و هزینههای پیشبینی نشده میشود. نوسانات ارزی برای کارفرما و پیمانکار مشکل ساز است و نیاز اساسی پیشرفت، وجود ثبات در این زمینه است. مهندسی متالورژی: تحریمها تا چه میزان بر فناوریهای موجود در صنایع فولاد تاثیر گذاشته و به طور کلی تا چه میزان با فناوریهای روز دنیا هماهنگ هستیم؟ در پروژههایی که ما در شرکت ایریتک درگیر بودیم با مشکل غیر قابل حلی روبرو نشدیم، به دلیل اینکه شرکت ایریتک یک شرکت دانش بنیان و متکی بر دانش کارشناسان خبره بهترین دانشگاههای ایران بوده و تجربه چهار دهه فعالیت در صنایع معدن و فولاد و ارتباط با بهترین فولادسازان دنیا، همواره ساختار دانش صنعتی خود را بهینه نموده است. اما گروهی از کارفرمایان، رویکرد به تکنولوژیهای پایین تر پیدا کرده اند، که امیدواریم این تبدیل به یک عادت نشود و کیفیت را فدای کمیت نکنیم. مهندسی متالورژی: با توجه به وضعیت انرژی و مراحل بعدی هدفمندسازی یارانهها قابلیت رقابت با سایر کشورها به ویژه کشورهایی مثل هند، چین و ترکیه را چگونه ارزیابی می کنید؟ ما باید به طور جدی در سبد انرژی کشور تنوع ایجاد کنیم، یعنی فشار از روی مصرف منابع گاز برداشته شده و به زغال سنگ حرارتی و انرژی خورشیدی نگرشی بسیار جدی پیدا کنیم، که شرکت ایریتک در این زمینه فعالیتهای خود را آغاز نموده است.
مهندسی متالورژی: در زمینه ارزی و بهینهسازی مصرف، راهکارهای جنابعالی چیست؟ این دید باید در کشور جاری شود که ارز ابزار کار است و باید تثبیت گردد و بهینهسازی مصرف ارز در یک بازار اقتصادی خود به خود مشخص میشود، هر گونه برنامهای که خارج از دید اقتصادی باشد با مشکل روبرو خواهد شد مهندسی متالورژی: مشکلات مدار اولیه به ویژه قراضه را چگونه میتوان حل کرد؟ با بررسی نحوه پیشرفت کشورهای توسعهیافته باید چرخه بازیافت را در زمینه محصولات فولادی در اولویت قرار داد، تا بتوان منابع غیر قابل تجدید سنگ آهن و زغال سنگ را مدیریت نمود. مهندسی متالورژی: برای هدفگذاری به سوی فولادهای ویژه و آلیاژی چه راهکارهایی را پیشنهاد میکنید. شرط حیات و بقا در صنعت بهینه نمودن و بروز دادن فناوریهاست که یکی از خلاء های صنعت فولاد ایران عدم توسعه در فولادهای ویژه و آلیاژی است، که ارزش افزوده بالایی ایجاد میکند به طور مثال کشور ما در تمامی صنایع نیاز به تامین ورقهایStain less Steel دارد، که متاسفانه هنوز خط تولید این نوع لولهها مدنظر قرار نگرفته است. مهندسی متالورژی: استاندارد فولادهای تولیدی در مقایسه با استانداردهای جهانی چگونه است.
در پروژههای که ما در شرکت ایریتک کار کردیم، همواره با استانداردهای روز پیش رفتیم. مواردی داشتیم که پیشنهادهای بسیار مناسبی از بعضی کشورها برای مشارکت با ما در پروژهها شده است، که استانداردهای پایین داشتند ولی حتی با فشار بعضی از کارفرمایان ما از این همکاریها دوری نمودیم، امیدوارم که بتوانیم به این سیاست ادامه دهیم و همواره سر لوحه فعالیتهای شرکت ایریتک، اولویت کیفیت بر کمیت بوده است، ولی این امر سبب شده است که نقش ما در بعضی از بازارها کاهش یابد ولی ما باید به اهداف کلان خود که کیفیت است، وفادار باشیم حتی اگر بعضی از کارفرمایان ما تفکرات مقطعی داشته باشند. مهندسی متالورژی: صنایع فولاد کشور تا چه میزان با پژوهش و تحقیق و توسعه سر و کار دارند، آیا این میزان کفاف این صنایع بزرگ را میدهد؟ این پرسش را باید همکاران بهرهبردار پاسخ بگویند ما برای فعالیتهای خود همیشه به دنبال آخرین فناوریهای روز و قابل دستیابی هستیم، توجه داشته باشید پیمانکار باید به دنبال فناوریهای باشد که امتحان خود را برای یک تولید مناسب پس داده باشد. مهندسی متالورژی: نظر خود را در مورد واردات اقلام فولادی اعم از مقاطع و ورق بیان کنید؟ مدیریت بازار تولید، واردات و صادرات اگر همراه با اطلاعات پروژه و نقشه راه باشد، قابل مدیریت خواهد بود، در غیر اینصورت باعث ایجاد بحران و لطمات جبران ناپذیر به صنعت خواهد شد. مهندسی متالورژی: آیا تولید داخلی کشور کفاف مصرف داخلی را میدهد. آیا میتوان در آینده چشم امیدی به صادرات داشت. مصرف سالانه کشور چه میزان است و در مقایسه با مصرف سرانه جهانی و مصرف سرانه کشورهای پیشرفته وضعیت چگونه است؟ ما دارای منابع معدنی و مالی کافی در کشور هستیم، بنابراین دلیلی ندارد که با توجه به کمبود منابع معدنی در بعضی از کشورهای همسایه ما صادر کننده نباشیم. مصرف سرانه فولاد در کشور ما در حد کشورهای درحال توسعه بود، که تقریبا در آمار جهانی نفر/kg 250 نفر ذکر شده است و همانطور که میدانید، شاخص کمتر از نفر/kg 100 برای کشورهای ضعیف و نفر/kg 100 تا نفر/kg 300 در حال توسعه و نفر/kg 300 به بالا شاخص کشورهای توسعه یافته است. مهندسی متالورژی: طرحهای تولید فولاد بعضی راهاندازی نشده و برخی هم تعطیل شدهاند، عوامل موثر در این زمینه کدامند و چه باید کرد؟ یکی از فعالیتهای شرکت ایریتک با توجه به تجارب ارزنده در صنایع معدن و فولاد تهیه مدارک توجیه فنی و اقتصادی پروژههاست که نمونه آن در فولاد مبارکه، فولاد خراسان و فولاد هرمزگان توسط شرکت ایریتک انجام شده است و نیاز اصلی اجرای طرحها تفکر و برنامه ریزی و بررسی کلیه شاخصهای فنی و اقتصادی است، که باید توسط متخصصین با تجربه انجام شود، اما متاسفانه در دورهای طرحهایی بدون تفکر و صرفاً برای اخذ وام از منابع مالی مطرح شدهاند که نتیجهای را که اعلام کردید، در پی داشتهاند.
 نکته حائز اهمیت توجه به منابع و زیرساختها در اجرای طرحهای فولادی است که نیاز اساسی به تامین آب، برق، گاز، ریل، جاده و بنادر است که باید در جایگاه مناسب و با در نظر گرفتن تمامی عوامل مطرح شده مکان و موقعیتیابی پروژه ها انجام شود. مهندسی متالورژی: وضعیت آموزش در صنایع فولاد کشور چگونه است. چه تحولاتی و اقداماتی در این زمینه باید صورت پذیرد؟ دانشگاه با صنعت لازم و ملزوم یکدیگرند، اما این ارتباط در کشور ما هنوز یک ارتباط تنگاتنگ و نزدیک نشده است که باید هرچه سریعتر مدنظر متولیان امر قرار گیرد. حتی در این زمینه شرکت ایریتک با توجه به چهار دهه تجربه پیشنهاد ایجاد دانشگاه صنعت و معدن را ارائه نموده است که در حال بررسی متولیان است. مهندسی متالورژی: در مورد صنعتی بزرگ مثل فولاد مسلما کشور باید دارای نقشه راه باشد. آیا چنین نقشهای وجود دارد؟ در این مورد از دولت تدبیر و امید چه انتظاری است و چه باید کرد؟ نقشه راه فولاد در دهه 70 و برای سال 1404، و دستیابی به 55 میلیون تن تهیه شده است که متاسفانه آهنگ رشد به هیچ عنوان متناسب انجام نشده است و نیاز به بازنگری اساسی جهت دستیابی به افق 1404 است، به طور مثال طرح های هفتگانه استانی را بررسی کنید که از چه تاریخی شروع شده است و در چه زمانی باید تمام میشد و به تولید میرسید، اما اکنون در چه موقعیتی هستیم، تقاضای ما از دولت تدبیر موارد ذیل است: 1- بازنگری چشم انداز صنعت فولاد جهت دستیابی به افق 1404 در اسرع وقت 2- ثبات در جایگاه مدیران و متولیان امر و در تصمیمگیریهای اساسی 3- ثبات در نرخ ارز 4- تعیین متولی و یکپارچه نمودن نقشه راه 5- بها دادن به شرکتهای دانش بنیان و هموار نمودن راه پیمانکاران با پرداخت به موقع مطالبات و ارائه تسهیلات لازم