اخبار مهمجایگاه ایران میان بازی گردانان و بازیگران صنعت آلومینیوم
صنعت آلومینیوم در ایران به رغم اینکه 4دهه از پایه گذاری آن می گذرد همچنان به کندی مسیر توسعه را می پیماید این در حالیست که کشورهای منطقه که امروزه به رقیبی سرسخت ما در این صنعت تبدیل شده اند در حال فتح قله هایی از جنس آلومینیوم هستند. امروزه کشورهایی که توانسته اند در قامت بزرگان این صنعت درآیند، نبض بازار جهانی را در اختیار گرفته اند تا در افت و خیزهای قیمتی جان سالم به در برند.
غول های از جنس آلومینیوم
در حال حاضر سالانه حدود 46 میلیون تن آلومینیوم در جهان تولید و پیش بینی می شود که بیش از 600 میلیون تن آلومینیوم قابل بازیافت در سطح جهان وجود دارد . پنج کشور اول تولید کننده آلومینیوم عبارتند از ؛ چین ، روسیه ،کانادا ، آمریکا و استرالیا. چین به تنهایی حدود 20.5 میلیون تن آلومینیوم در سال تولید می نماید و در همین حال بزرگترین مصرف کننده آلومینیوم نیز است. 4 کشور دیگر مجموعا در حدود 10.5 میلیون تن در سال تولید می کنند . حدود 10 درصد از کل تولید آلومینیوم جهان در بزرگترین قطب انرژی جهان ، خاورمیانه صورت می پذیرد.
کاهش قیمت آلومینیوم در سال گذشته میلادی باعث تغییر اساسی در شرایط تعادلی بازار شد و در نتیجه امیدها نسبت به رشد قیمت این فلز افزایش یافت ، با این وجود برخی از تحلیل گران اعتقاد دارند که شرایط بازار تغییر نکرده است و همچنان با شرایط سال قبل پیش خواهد رفت . قیمت آلومینیوم در طول سال 2013 کاهش پانزده درصدی داشته است و از 2040 دلار به 1740 دلار بر تن سقوط کرد . روند نزولی قیمت با شروع سال 2014 ادامه یافت و هم اکنون قیمت در کمترین سطح خود از سال 2009 است. البته باید در نظر داشت که عرضه آلومینیوم از تقاضای آن پیشی گرفته و این موضوع علاوه بر افزایش ذخایر این فلز به ویژه در چین و کانادا ، موجب شد که عملکرد این فلز در بازار لندن نامناسب باشد . همین کاهش قیمت موجب تغییر اساسی در شرایط تعادلی بازار گردیده و در نتیجه امیدها نسبت به رشد قیمت این فلز افزایش یافت. همزمان با کاهش قیمت ها ، شرکت های بزرگ آلومینیومی نیز از خود واکنش نشان دادند . به عنوان مثال شرکت " روسال " بزرگترین تولید کننده آلومینیوم جهان، برنامه تولید خود را 9 درصد و شرکت "آلکوا" 11 درصد کاهش دادند و اعلام کردند احتمالا در سال 2014 به این روند ادامه دهند. در کنار آن ، بزرگان آلومینیومی جهان به جنگ هزینه ها رفته و به برنامه های بهره وری روی آورده اند و با افزایش پروژه های تحقیقاتی و پژوهشی خود، در صدد کاهش بهای تمام شده هستند . " آلکوا " در برنامه های خود پیش بینی کرده است که تا سال 2015 بتواند 10 درصد از هزینه های ذوب آلومینیوم و 7 درصد از هزینه های تولید شمش آلومینیوم را کاهش دهد.
آیا آرامش به بازار آلومینیوم باز خواهد گشت؟
تا آن زمان که در بازار آلومینیوم با مازاد عرضه همراه باشیم ، تولیدکنندگان از کاهش قیمت آسیب خواهند دید . علاوه بر آن تهدید همیشگی صنعت آلومینیوم یعنی هزینه های انرژی احتمالا چالشی تر خواهد شد و نهاده های تولید نیز با افزایش هزینه روبرو خواهد شد . لذا تولید کنندگان مجبور خواهند بود تا هزینه های مواد خام خود را کاهش دهند. در میان مدت و بلند مدت ، مصرف آلومینیوم جهانی با رشد متناوب همراه خواهد بود. رشد مصرف در صنایع خودرو سازی ، نظامی ، هوا فضا و بسته بندی قابل ملاحظه خواهد بود. صنعت خودرو سازی که همچنان با رشد تولید همراه است ، یکی از بزرگترین صنایع پاین دستی آلومینیوم محسوب خواهد شد که به دلیل وزن سبک ، قابلیت بازیافت و سایر قابلیت های این فلز به افزایش مصرف آن پرداخته است . احتمالا تا سال 2025 تقاضا برای آلومینیوم 2 برابر خواهد شد . چین در حال حاضر 40 درصد مصرف جهانی آلومینیوم را به خود اختصاص داده و با ورود تدریجی هند به بازار مصرف ، قیمت آلومینیوم و آلومینا از سطح رقابتی بالاتری برخوردار خواهند شد. اما از سوی دیگر طرح موسوم به نردبان قیمت انرژی که در چین مطرح گردیده و از سوی انستیتوی صنایع فلزات غیر آهنی این کشور نیز مورد تایید قرار گرفته است در مراحل اولیه خود قرار دارد . هدف اصلی دولت چین از اجرای این طرح ؛ کاهش مازاد موجودی آلومینیوم در بازار و محدود ساختن آن است. به اعتقاد متخصصان این صنعت، زمانی که طرح مزبور اجرایی شود ، تاثیرات کلی و بزرگی بر صنعت آلومینیوم خواهد گذاشت. قیمت های نردبانی انرژی ، شرکت های کم توجه به محیط زیست و مصرف کنندگان بالای انرژی را از بازار خارج خواهد ساخت. انرژی بیشترین هزینه را برای دست اندرکاران صنعت آلومینیوم الکترولیتیکی و 45 درصد از کل هزینه تولید این محصول را در بر دارد . لذا به منظور کاهش هزینه های تولید بزرگترین چالش همین انرژی است.
آلومینیوم در منطقه:
در حال حاضر در حدود 10 درصد از ظرفیت تولید آلومینیوم در منطقه خاورمیانه محقق شده است . ایران یکی از کشورهای با سابقه در صنعت آلومینیوم منطقه محسوب می شود . عربستان سعودی طرح توسعه ظرفیت خود تا 10 میلیون تن در سال را در دست مطالعه و اجرا دارد . امارات متحده عربی نیز با تولید 8 .1 میلیون تن رتبه ششم جهانی را داشته و طرح توسعه جهت افزایش ظرفیت به 4 و سپس به 10 میلیون تن را در دست اجرا دارد. قطر نیز به سرعت به توسعه ظرفیت تولید می افزاید ، هم اکنون بیش از 600 هزار تن آلومینیوم تولید می کند. بحرین با 890 هزار تن و عمان با 360 هزار تن تولید در سال از رقبای ایران هستند . کشورهای شمالی ایران از قبیل آذربایجان ،قزاقستان، اکراین ، روسیه و تاجیکستان نیز در باشگاه تولید کنندگان آلومینیوم جهان حضور دارند . روسیه به تنهایی 8 .3 میلیون تن در سال آلومینیوم تولید می کند . سایر کشورهای حوزه C.I.S در مجموع حدود 700 هزار تن ظرفیت تولید آلومینیوم دارند . ترکیه نیز با ظرفیت 60 هزار تنی در تولید آلومینیوم فعال است که البته بیشتر از طریق بازیافت عمل می نماید . پیش بینی می گردد تا 10 سال آینده به دلیل مزیت گاز ، در حدود 40 درصد از تولید آلومینیوم جهان در کشورهای حاشیه خلیج فارس صورت پذیرد.
آلومینیوم در ایران:
آلومینیوم در ایران از سال 1351 با ایجاد کارخانه آلومینیوم اراک آغاز گردید . سپس کارخانه آلومینیوم المهدی با ظرفیت 110 هزار تن و هرمزال با ظرفیت 147 هزار تن در سال به مدار تولید آلومینیوم ایران پیوستند. در حال حاضر ظرفیت تولید کشور با احتساب خطوط 1 و 2 کارخانه ایرالکو، 487 هزار تن در سال است و تولید کشور در سال 1391 بیش از 337 هزار تن و در 11 ماهه اول سال 1392 در حدود 322 هزار تن بوده است و پیش بینی می شود تا پایان سال به 352 هزار تن در سال برسد. ایران در رتبه بندی سال 2011 مقام 22 جهانی را به خود اختصاص داده بود . این رتبه در سال 2012 به 20 و در آخرین رتبه بندی با پشت سر گذاشتن فرانسه به رتبه 19 جهانی ارتقاع یافته است . پیش بینی می شود ایران در سال 2014 از سد عمان گذر و رتبه 18 جهانی را از آن خود کند . در صورت اجرای برنامه ها بر اساس اهداف پیش بینی شده و ظرفیت فعلی کشور، گذر از آلمان و رسیدن به رتبه 17 جهانی تا پایان سال آتی دور از دسترس نخواهد بود . طرح آلومینیومی دیگر ایران که در حال احداث است عبارتند از ، طرح آلومینیوم جاجرم با ظرفیت 36 هزار تن درسال، آلومینیوم جنوب به ظرفیت 276 هزار تن در سال ، آلومینیوم مسجد سلیمان با ظرفیت 175 هزار تن در سال . در مجموع ظرفیت تولید آلومینیوم ایران تا سال 1396 برابر با 975 هزار تن در سال خواهد بود . طبق سند چشم انداز ، ایران باید تا سال 1404 حداقل 1.5 میلیون تن ظرفیت تولید آلومینیوم ایجاد کند.
فرصت ایران:
صنایع آلومینیوم کشور با دو مشکل عمده روبرو هستند . اول انرژی و دوم مواد اولیه یا بوکسیت . انرژی که در کشور ایران از نقاط قوت به حساب می آید ، به دلیل مدیریت ضعیف در اجرا ، به نقطه ضعف این صنعت تبدیل گردیده است . تقریبا 20 درصد از هزینه های تولید آلومینیوم در ایران به حامل انرژی یعنی برق تعلق دارد . در برخی مواقع مانند طرح آلومینیوم هرمزال ، برق به موقع و به اندازه تامین نشده است و در برخی موارد به دلیل هزینه های برق شرکتی مانند آلومینیوم المهدی با تهدید های قطع برق روبرو بوده است. در همین زمان کشورهای رقیب که از قضا در منابع انرژی با ما سهیم هستند ، به برداشت نا عادلانه از منابع انرژی یا همان میادین مشترک گازی پرداخته و علاوه بر کسب درآمد به افزایش ارزش افزوده و اشتغالزایی پرداخته اند . کشورهای حوزه جنوب خلیج فارس به ویژه قطر ، به صنعت آلومینیوم به چشم قلک انرژی نگاه می کنند و با دعوت از سرمایه گذاران ، با پیشنهاد قیمت مناسب انرژی ، شرکت های بزرگ را به سرمایه گذاری در صنعت آلومینیوم خود ترغیب می کنند . مشکل دوم ایران ، تامین بوکسیت به عنوان ماده اولیه تولید آلومینیوم است . صنعت آلومینیوم ایران باید بر اساس مزیت انرژی ، واردات ماده اولیه از طریق سواحل گسترده ، تولید شمش ، ایجاد ارزش افزوده و حرکت به سمت صنایع پایین دستی و با تکنولوژی پیشرفته و در نهایت صادرات به بازارهای منطقه ای و بین المللی صورت پذیرد. لذا توسعه این صنعت باید در کنار آب های آزاد و در نزدیکی منابع انرژی کشور انجام گیرد. این همان راهی است که سال ها پیش برای ما متصور بود اما همسایگان ما از قبیل بحرین و قطر به اجرای آن پرداختند.
ایران باید با استفاده از منابع انرژی خود و نیم نگاهی به تجربیات بین المللی به راه اصلی بازگشته و این صنعت را به نقطه ای که درخور کشور باشد برساند . تجربیات خارجی نشان می دهد که واحدهای آلومینیومی باید نیروگاه اختصاصی در کنار خطوط تولید خود داشته باشند و به صرفه مقیاس توجه کنند . تجربیات رقبا نشان می دهد ، استفاده از منابع زیر زمینی سایر کشورها موجب ایجاد ارزش افزوده در داخل و حفظ ثروت ملی و ایجاد اشتغال در کشور می گردد .اجرایی شدن طرح هایی از قبیل بوکسیت گینه(که با هدف تامین بخشی از مواد اولیه صنعت آلومینیوم ایران تعریف شده اما نزدیک به دو دهه است شکل اجرایی پیدا نکرده) ، موجب رشد و توسعه صنعت کشور و ثروت افزایی می شود. تجربیات ترکیه نشان می دهد ، باید از فرصت های دیپلماتیک برای رشد و توسعه صنایع کشور استفاده کرد . تجربیات رقبای جنوبی نشان می دهد ، استفاده از یک مزیت نسبی ، تا چه حد سرمایه گذاران خارجی را به سرمایه گذاری مستقیم در کشور متمایل می سازد.  منبع