اخبار مهمHSE و مفهوم ارزش انسانی در محیط های صنعتی و معدنی
HSE واژه ای است که در سالهای اخیر بسیار مورد توجه اهالی صنعت و معدن قرار گرفته است حتی در سازمان های دولتی و خصوصی بزرگ واحدی به آن نام ایجاد شده است . HSE مخفف سه لغت انگلیسی Health به معنای بهداشت ، Safety به معنای ایمنی و Environment به معنای محیط زیست است . به گزارش ماین نیوز، بهداشت و ایمنی از حدود 140 سال پیش با هم مطرح شده اند و هر کجا که ایمنی مطرح شده است ، سخن از بهداشت و محیط نیز به میان آمده است .مباحث ایمنی بعد از انقلاب صنعتی اروپا به دلایل افزایش آمار مرگ و میر کارگران مطرح شد .این مسائل اکنون به شکل گسترده ای زندگی انسان را تحت تاثیر قرار داد . اما از آن جا که مشکلات ایمنی مشهود تر بود زودتر از مسائل محیط زیستی مورد توجه قرار گرفت .
در همان زمان به دلیل شرایط سنگین کار به خصوص در معادن زغال سنگ و افزایش بیماری های ناشی از کار در میان کارگران مبحث بهداشت نیز به میان آمد و در مراحل بعدی ارتباط ما بین بیماری و وقوع حادثه کشف شد . به عبارتی ناظران به این امر پی بردند که وقتی کارگری بیمار شود ، حادثه می آفریند یا خود دچار حادثه می شود .با افزایش حوادث ، بیماری ها نیز افزایش می یابد و این عوامل به گونه ای با یکدیگر ارتباط مستقیم و نزدیک دارند . در قانون کار ایالات متحده که بیش از 40 سال قبل به تصویب رسیده به صورت تاکیدی آورده شده است ؛ کارکنان و کارگران حق دارند از خطرات و مشکلات محیط کارشان شناخت کامل داشته باشند و این موضوع یکی از حقوق کارگران است و باید از سوی کارفرما به آگاهی آنان برسد تا بدانند در چه محیطی کار می کنند .
در این صورت موضوع تعهد که از الزامات HSE است در او ایجاد می شود و می تواند به عنوان یک همکار و همراه به سیستم کمک کند . از این قانون به عنوان ارگونومی HSE نام می برند . به همین سبب می توان گفت که واژه ایمنی ، مترادف با امنیت است و به عبارتی امنیت هر سیستم در گرو ایمنی و رعایت مسائل و تکنیک های راهبردی و عملی مربوط به آن است . در مجموع اگر بخواهیم محیط امنی در محل کار و کارگاه بوجود آوریم و نیروی انسانی در آن احساس امنیت کند و تجهیزات به بهترین روش مورد استفاده قرار گیرد، باید محیط کار ایمن باشد . از این رو برخی از متخصصان معتقدند می توان HSE را به ابعاد مفهومی به این شکل مطرح کرد: فنی و پزشکی – فرهنگی و اجتماعی – رفتاری و روانی .
روند تکامل HSE
شروع انقلاب صنعتی همراه با توسعه تکنولوژی بوده است . در واقع تکنولوژی اساس شروع این دوره محسوب می شود .
عوامل تکنولوژیک که موجب بهبود شاخص های HSE شدند عبارتند از : 1) بهبود مهندسی 2) بهبود سخت افزاری 3) تاکید مستمر بر ایمنی 4) مطابقت دادن فرآیند ها با الزامات محیط زیست .
با توسعه مدیریت و تاثیر آن بر فعالیت های تکنولوژیک، سیستم ها پدید آمدند و مورد توجه قرار گرفتند.
سیستم ها نیز به نوبه خود بر تکامل HSE تاثیر گذاشتند که مراحل آن عبارتند از : 1) یکپارچه سازی فرآیند HSE ( 2 تضامین HSE (3 توجه به صلاحیت و شایستگی 4) ارزیابی ریسک.
در دوره معاصر که فعالیت های فرهنگی و انسان دوستانه از اهمیت بیشتری در غرب برخوردار شد ، فرهنگ نیز در حیطه خود بر تکامل HSE تاثیر گذاشته و موجب بهبود شاخص های آن شده است. عوامل این دوره عبارتند از : 1) اصلاح رفتارها 2) تغییر در نگرش رهبری 3)میزان پاسخگویی 4) نگرش 5) آموزش در مجموع عوامل فوق در یک و نیم قرن گذشته موجب کاهش تلفات و آسیب های انسانی ، افزایش چشم گیر سطح ایمنی و کاهش خسارتهای زیست محیطی شده است .
تقسیم بندی ها در HSE
بهداشت کار یا مهندسی بهداشت ، که در مجموع مبحث سلامتی را در بر می گیرد به سه بخش بهداشت کار ، طب کار ، خدمات پرستاری و توان بخشی مرتبط با کار تقسیم می شود . بهد اشت کار به لحاظ تقویت شدن مباحث پیش گیرانه در صنعت ایفای نقش می کند و شامل کلیه خدمات بهداشت محیط ، بهداشت تغذیه کارکنان و بهداشت حرفه ای داخلی محیط کارگری است.
فعالیت های بهداشت محیط به فعالیت هایی از قبیل ؛ 1) شناسایی ، ارزیابی و کنترل آلودگی های هوا ، آب ، فاضلاب و پسمانده 2) تامین آب و مواد غذایی سالم با کمک بهداشت تغذیه 3)سم پاشی ، طعمه گذاری ، مبارزه با حشرات و جوندگان
فعالیت های بهداشت تغذیه کارگران از قبیل ؛ 1) شناسایی ، ارزیابی و پیشگیری از آلودگی های مواد غذایی ناشی از آب ، هوا ، گیاهان و حیوانات 2) اطمینان از سلامت مواد غذای کارگران 3) تنظیم برنامه تغذیه کارگران با توجه به سلامت فرد و محیط های کاری آنها .
فعالیت های بهداشت حرفه ای از قبیل ؛ 1) شناسایی ، ارزیابی و کنترل ریسک های بهداشتی عوامل زیان آور محیط کار شامل : عوامل زیان آور فیزیکی ، شیمیایی ، بیولوژیکی ، ارگونومیکی و مکانیکی 2) پیشگیری از وقوع بیماری های ناشی از کار کارکنان و اطمینان از سلامتی آنها 3) پیشگیری از وقوع حوادث ، آسیب ها و حفاظت کارکنان
بر اساس اصول تعهد ، تمامی بخش های مهندسی بهداشت با توجه به محیط فعالیت باید آموزش های مورد نیاز را ارائه و از کاربردی بودن مفاد آموزش های ارائه شده اطمینان حاصل کنند .
اهمیت شناخت و یادگیری HSE
در کشورهای اعتقادی ، بخش های فرهنگی ، مذهبی و اجتماعی بر دیگر جنبه ها برتری دارند .در ریشه های اعتقادی کشور ما که بر مبنای اصول و فقه اسلامی استوار است ، خود کنترلی اهمیت زیادی دارد . بر اساس اصول اسلام ؛ انسان باید در برابر خطرات معنوی و دنیوی خود را حفظ کند . از سوی دیگر آمارهای جهانی نشان می دهد که بیش از 80 درصد از مشکلات ایمنی ، بهداشت و محیط زیست ، مسائل فرهنگی است و کم هزینه ترین راه رفع این قبیل مشکلات مانند سایر مسائل اجتماعی ، آموزش است . بر اساس استانداردهای یونیسف هر کارمند و کارگر باید 40 ساعت در سال دوره آموزشی بگذراند . کشورهای توسعه یافته حداقل این زمان را 65 ساعت می دانند . برخی بر آن هستند که سابقه کار دلیلی مبنی بر عدم نیاز به آموزش است . ولیکن شاخص های ارزیابی عملکرد مبین این موضوع هستند که کارگران آموزش دیده همیشه نسبت به کارگران فاقد آموزش ، عملکرد بهتری داشته اند .
در مسائل ایمنی و بهداشت محیط کار ، یکی از بزرگترین فاکتورهای خطر آفرین ، بی تفاوتی نسبت به خطرات روزمره به دلیل عادت کردن به محیط کار و احساس غرور کاذب به دلیل سابقه کار بالا است . آموزش و یادآوری مکرر این خطرات بهترین را مقابله با این تفکر است .
اهمیت به فرهنگسازی در ایمنی
ایجاد فرهنگ بزرگترین دست آورد آموزش است . فرهنگ به معنای تفکر و عمل بر مبنای اعتقاد است .در اعتقاد ایرانیان ، نان و گندم مقدس است بنابراین هیچگاه نان را داخل زباله دان نمی گذارند .این به آن معناست که چنانچه فرهنگ ایجاد شود ،کنترل خود به خود صورت می پذیرد .
اعلام هزینه های بهداشت جهانی نشان می دهد که هر حادثه معدنی و صنعتی به صورت میانگین حدود 3 هزار دلار هزینه دارد . هزینه یک تخت بیمارستان در ایران برای هر شب حدود 200 دلار است .
هزینه پرورش یک کارگر ماهر از بدو ورود به سیستم آموزشی در حدود 700 هزار دلار و یک نخبه دانشگاهی در حدود 1.3 میلیون دلار هزینه در بر دارد . لذا تصور اتفاق یک حادثه بر اثر یک خطای انسانی و تبدیل نتایج و پیامدهای آن به هزینه های مادی نشان می دهد که فرهنگ سازی و آموزش یک سرمایه گذاری و کاهش هزینه خطر است. از همین رو ابتدا دولت ها در سطوح عمومی ، مدارس ، دانشگاه ها و رسانه ها وظیفه آموزش اصول اولیه را به عهده دارند و در رتبه بعدی ، کارفرمایان با توجه به نکات تخصصی فرآیند خود ، اقدام به آموزش و فرهنگ سازی در حیطه کاری خود کنند .
* علی بختیاری قلعه
منبع ماین نیوز