اخبار مهم۴ راهبرد برنامه ششم برای تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه

«حضور نماینده‌ای از صنعت برای تایید پایان‌نامه‌های دانشجویی در جلسه دفاع از پایان‌نامه‌ها لازم است»؛ این جمله را علی معصومی، رییس سابق مرکز پژوهش، توسعه فناوری و صنایع نوین وزارت صنعت، معدن و تجارت به صمت می‌گوید.

این در حالی است که بسیاری از استادان در انتخاب موضوع پایان‌نامه‌های دانشجویی سلیقه‌ای عمل کرده و در برخی موارد نیز دانشجویان موضوعات پایان‌نامه خود را برای استفاده در دانشگاه‌های خارج از کشور انتخاب خواهند کرد. به همین منظور صمت در گفت‌وگو با علی معصومی به بررسی بیشتر این موضوع پرداخته است. 
وی ۲۰ سال از عمر خود را در حوزه مدیریت تحقیقات و منابع پژوهشی و منابع آموزشی گذرانده و رییس سابق مرکز پژوهش، توسعه فناوری و صنایع نوین وزارت صنعت، معدن و تجارت و دبیر انجمن مراکز تحقیق و توسعه ایران است، آنچه در زیر می‌خوانید گفت‌وگوی علی معصومی با صمت است:


چه عواملی در برقراری ارتباط درست بین صنعت و دانشگاه دخیل هستند؟ 
هرچند موضوع ارتباط صنعت و دانشگاه همواره مورد توجه کارشناسان مربوط قرار گرفته و با بررسی‌های انجام‌شده در برخی موارد شاهد موفقیت‌های خوبی در این زمینه بوده‌ایم اما نبود برنامه مدون و مستند برای استحکام رابطه صنعت و دانشگاه مشکلات بسیاری را در مسیر این دو حوزه قرار داده است. از آنجایی که نقشه راه مشخصی برای مدیران این دو حوزه تعریف نشده بنابراین برای ارتباط صنعت و دانشگاه همچنان دچار سردرگمی هستند. علاوه بر این بسیاری از مدیران به دلیل کمبود اطلاعات و نداشتن پشتوانه‌های لازم برای فعالیت، پراکندگی در مدیریت منابع کشور، تصمیم‌گیری نامناسب در بخش تحقیق و توسعه و مدیریت نوآوری کشور توانایی حفظ ارتباط صنعت و دانشگاه را از دست داده‌اند. 
اما باید این موضوع را مورد توجه قرار داد که ظرفیت‌های زیادی در دانشگاه‌ها و صنایع کشورمان وجود دارد و این در حالی است که بسیاری از دانشگاه‌ها و صنایع با استفاده از این ظرفیت‌ها به دستاوردهای مطلوبی دست یافته‌اند. اما رسیدن به این دستاوردها را بدون ارتباط با سازمان مربوط یا دانشگاه و صنعت و به صورت سلیقه‌ای انجام داده‌اند. با اینکه ظرفیت‌های مناسب برای برقراری ارتباط صنعت و دانشگاه وجود دارد اما به‌دلیل نبود نقشه راه معین تعامل لازم برای ارتباط صنعت و دانشگاه و در جهت رفع نیازهای صنعت ایجاد نشده است. در صورتی که اگر این تعامل به‌طور واقعی بین دانشگاه و صنعت شکل گرفته بود بسیاری از مشکلات صنایع کشور حل می‌شد.


آیا در کشورمان توانایی لازم برای ترسیم نقشه مدون و مستند برای برقراری ارتباط درست بین صنعت و دانشگاه وجود دارد؟ 
ترسیم و اجرای نقشه مدون و مستند برای استحکام ارتباط صنعت و دانشگاه الزامی است. در حال حاضر با برگزاری همایش و سخنرانی مشکلات صنعت حل نخواهد شد. 
به‌عنوان مثال باید در تدوین برنامه ششم توسعه برخی مواد قانونی برای دانشگاه‌ها به صورت الزام لحاظ شود و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برنامه‌های خود را با صنعت به شکل مدون و مستند ارائه کند و این برنامه را به دانشگاه‌های کشور تعمیم داده و حمایت‌های مالی مورد نظر را برای آنها به‌صورت شفاف در نظر گیرد. از طرفی وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز استراتژی تحقیق و توسعه و نوآوری را در بخش صنعت به صورت مدون مشخص کند؛ در نتیجه با تجمیع این دو سند می‌توان برای ارتباط صنعت و دانشگاه نقشه راه مشخصی را تعریف کرد. بهترین حالت برای بررسی مشکلات ارتباط صنعت و دانشگاه این است که وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت صنعت، معدن و تجارت با همکاری وزارتخانه‌هایی که با آنها در ارتباط هستند سندی را براساس موارد قانونی برنامه ششم تهیه کنند و پیشنهادهای خود را ارائه دهند و براساس پیشنهادهای ارائه شده در ساختار و تشکیلات ارتباط صنعت و دانشگاه بازنگری شود. تهیه نقشه راه مدون و مشخص نیازمند تعریف مشخصی از ساختارهای ارتباط صنعت و دانشگاه است که در حال حاضر این ساختارها به خوبی تعریف نشده است و دانشگاه‌های کشور برای تعریف ساختارها ازجمله تامین منابع و ارتباط با صنعت به‌طور سلیقه‌ای عمل می‌کنند. از طرفی وزارت صنعت، معدن و تجارت برنامه‌های تشویقی مختلفی را برای راه‌اندازی واحدهای تحقیق و توسعه در بنگاه‌های صنعتی در نظر گرفته اما این برنامه‌ها معمولا به صورت تک ماده‌ای است اما هیچ‌گاه به صورت تجمیع این تک‌ماده‌ها و به صورت برنامه‌ای مدون برای بنگاه‌های صنعتی تعیین نشده است تا به صورت یک حرکت ملی در نظر گرفته شود. بنابراین برای نهادینه کردن ارتباط صنعت و دانشگاه لازم است برنامه‌های تشویقی مدونی طراحی شود. در صورتی که این برنامه در قالب برنامه پنج‌ساله و در چند ماده قانونی تدوین و با تشکیل گروه‌های بین بخشی اجرای این برنامه مدیریت شود به نتایج خوبی برای استحکام ارتباط صنعت و دانشگاه دست خواهیم یافت.

در صورتی که همچنان پست سازمانی معاونت آموزش و پژوهش وزارت صنعت، معدن و تجارت را برعهده داشته باشید چه برنامه‌هایی را برای ارتباط بهتر صنعت و دانشگاه در نظر خواهید گرفت؟
زمانی که بنده رییس مرکز پژوهش، توسعه فناوری و صنایع نوین وزارت صنعت، معدن و تجارت بودم مهم‌ترین برنامه ارتباط صنعت و دانشگاه در قالب ۱۷ برنامه حمایتی ازجمله راه‌اندازی کلینیک صنعت و معدن، حمایت از پایان‌نامه‌های دانشگاهی و... در نظر گرفته شده بود. خوشبختانه برخی از این برنامه‌های حمایتی در دولت جدید اجرا شده است. هرچند تداوم این برنامه راهگشای بسیاری از مشکلات صنعت بود اما چون این برنامه‌ها به صورت مستند مشخص نشده بود بنابراین مدیران برای ادامه فعالیت به‌طور سلیقه‌ای عمل خواهند کرد. این در حالی است که می‌توان برای برخی از برنامه‌هایی که به رفع مشکلات صنایع کمک می‌کند با تعیین برخی عنوان‌های اصلی در برنامه ششم توسعه تداوم این برنامه‌ها را مشخص کرد. بنابراین با مشخص شدن عنوان‌های اصلی در برنامه ششم توسعه با تغییر مدیریت برنامه‌های قبلی همچنان پابرجا خواهد ماند و انسجام ارتباط صنعت و دانشگاه نیز حفظ خواهد شد.

برخی کارشناسان انتقادات زیادی به دانشگاه علمی کاربردی دارند که چرا این دانشگاه مهارت‌محور نیست؛ نظر شما در این‌باره چیست؟ 
در همه جای دنیا تربیت تکنسین با علم روز ضروری است اما مهم این است که تربیت این نیرو را با چه مدلی اجرا و چه کسانی را به‌عنوان دانشجو در این دانشگاه پذیرش کنید تا بعد از فارغ‌التحصیلی به جایگاه شغلی مناسب دست یابند. بنابراین مهارت‌آموزی تنها به معنای کسب مهارت برای کاربرد در صنعت نیست بلکه مدیریت بازاریابی و مهارت‌های اجتماعی را نیز دربر می‌گیرد. تمامی کارشناسان صنعت بر این امر واقفند که اگر دانشجویان علمی کاربردی در صنعت به کار گرفته شوند بهره‌وری و ظرفیت آن بنگاه صنعتی بالا خواهد رفت. اما مسئولان دانشگاه علمی کاربردی وظایف خود را در حد ثبت‌نام و فارغ‌التحصیل شدن دانشجویان محدود کرده‌اند. این در حالی است که باید ادامه مسیر دانشجویان بعد از فارغ‌التحصیلی توسط دانشگاه مشخص شود. بسیاری از دانشگاه‌های علمی کاربردی به‌صورت جزیره‌ای عمل می‌کنند به این صورت که صنعت و دانشگاه هرکدام مسیر جداگانه‌ای را برای مهارت‌آموزی انتخاب کرده‌اند. دانشگاه علمی کاربردی باید در قالب سند مشخص فعالیت‌های خود را تعیین کند و این فعالیت‌ها در قالب سند راهبردی تامین تکنسین کشور یا سند راهبردی تامین تکنسین‌های بخش صنعت کشور لحاظ شود. علاوه بر این باید ورودی و خروجی مشخصی را برای آن در نظر گرفت در صورتی که ورودی و خروجی‌های دانشگاه علمی کاربردی را به هم ربط دهیم به‌طور قطع نیروی خوبی تربیت خواهیم کرد. دانشگاه علمی کاربردی برای ادامه حیات باید دارای سیستم پویا باشد و زمانی که در برخی از رشته‌ها تکنسین به مقدار لازم وجود دارد تربیت آن نیرو برای مدت زمان کوتاه کفایت خواهد کرد. این در حالی است که دانشگاه علمی کاربردی برخی از رشته‌های تحصیلی را که متخصص در آن به وفور وجود دارد برای مدت طولانی ادامه می‌دهد.


با وجودی که کشورمان در دوران پساتحریم قرار دارد به نظر شما ورود سرمایه‌گذاران خارجی چه تاثیری بر ارتباط صنعت و دانشگاه خواهد داشت؟ 
با وجودی که در برخی صنایع کشور ظرفیت‌های لازم وجود دارد بنابراین در درجه نخست باید دانشگاه‌های کشور را به سمت فناوری‌های جدید و نوآوری پیش ببریم. هرچند بومی‌سازی محصولات وارداتی به کشور مهم است اما با زمانی که صرف ساخت آن محصول خواهد شد عمر فناوری موردنظر به سر خواهد آمد و کارایی لازم را نخواهد داشت بنابراین قبل از عقد قرارداد با سرمایه‌گذاران خارجی باید یکسری شروط را برای آنها لحاظ کرد. به این صورت که اجازه فعالیت به سرمایه‌گذارانی داده شود که با وزارت صنعت، معدن و تجارت واحدهای تحقیق و توسعه «آر اند دی» مشترکی داشته باشند.


برای گسترش واحدهای «آر اند دی» در کشور چه پیشنهادی دارید؟ 
دولت باید دانشجو و دانشگاه را در خدمت صنعت قرار دهد و برای نهادینه شدن استفاده از واحدهای «آر اند دی» در کشور قوانین تشویقی و تنبیهی را به صورت مستند در نظر گیرد. چراکه راز موفقیت کشورهای پیشرفته در استفاده از واحدهای «آر اند دی» است. به‌عنوان مثال شرکت فولکس واگن در سال ۲۰۱۲م هزینه تحقیق و توسعه را بین ۱۰ تا ۱۱میلیارد دلار با فروش ۲۷۰میلیارد دلار در نظر گرفته بود که این مبلغ را در سال ۲۰۱۴م برای فروش بیشتر به ۱۳ میلیارد دلار افزایش داده است.